Nestes días, coa morte de Fraga, acordeime dun notábel libro que tiven oportunidade de ler hai xa uns meses. Falo de “Atuado na braña”, de Xabier Quiroga (edición a cargo de Xerais).
Novela longa, entretida, cunha narrativa clara e áxil, “Atuado na braña” ten como protagonista a Luís Salgueiro, empresario de éxito durante os últimos estertores do goberno Fraga.
En certa forma, estamos ante unha novela da memoria, xa que Salgueiro busca as súas orixes en acontecementos directamente relacionados coa ditadura franquista. Pero non só disto escribe Xabier Quiroga. Tamén debuxa unha gorentosa radiografía das relacións de poder entre empresarios e políticos: o que coñecemos por redes clientelares ou caciquismo. Non sei o acertado ou non deste debuxo pero sospeito que é bastante verosímil.
Mais un dos eixos centrais polos que se rexe este fermoso libro é a dualidade aldea/cidade ou, se se prefire, galego/castelán. Dualidade pola cal se asocia o galego coa aldea e o castelán coa cidade: uns papacroios e outros espelidos.
Esa trasnoitada faladuría está moi ben reflectida no libro, sen maniqueísmos e demagoxia.
No final, o galego representa a vía da verdade, do eu propio, do camiño vital necesario para comprendérmonos e comprender o noso lugar no mundo.
Un exercicio de lectura interesante pode ser ler, en primeiro lugar, a Odisea de Homero e, a continuación, Circe ou o pracer do azul de Begoña Caamaño.
É ben coñecida a historia de Odiseo ou Ulises (así chamado desde os romanos) e o viaxe de retorno que emprende cara a Ítaca para reclamar o seu trono e liberar o palacio real dos pretendentes que vixían como voitres a Penélope (súa esposa) e lle insisten que debe escoller a un deles xa que dan a Ulises por morto.
Tamén se nos relatan outros sucesos dignos de seren comentados: a loita de Ulises contra os deuses (que conseguen retrasar unha chea de anos a volta ao seu fogar) ou os vieiros que segue Telémaco (fillo de Ulises e Penélope) para atopar a seu pai.
Principalmente e, sen meternos a analizar os múltiples significados da obra, isto é a Odisea.
Pero se nela os personaxes fortes e principais protagonistas son os heroes masculinos, esta circunstancia muda no excelente libro de Begoña Caamaño: aquí non é Ulises o protagonista principal senón Penélope. A escritora profunda constantemente na súa sique: qué implica para Penélope a separación do seu marido: a máis absoluta liberación. Non o ama, o seu foi un matrimonio arranxado, sen amor, salvaxe.
Outrosí hai outra parte da historia que muda de xeito significativo: o acontecido entre Circe e Ulises; é Circe quen o domina: ámao si, porén ten sentimentos de culpabilidade porque é sabedora do lazo que o une con Penélope. Esta situación orixina o inicio da relación epistolar entre Penélope e Circe. A través dese intercambio epistolar imos coñecendo a sique desas dúas damas e, polo tanto, somos partícipes da historia da Odisea desde un punto de vista feminista. Begoña Caamaño introduce ao lector nun xogo, o da magnífica reinterpretación da obra orixinal. Por riba, a sintaxe, a narrativa e o vocabulario empregado pola escritora é de gran calidade.
Outro apunte máis: o personaxes que máis me chamou a atención de Circe ou o pracer do azul é Telémaco, presentado coma un adolescente, un rapaz egoísta, que quere ser adulto, comportarse como tal pero non sabe, non é capaz, carece da madurez necesaria, todo o contrario da obra orixinal de Homero.
A foto da imaxe pertence ao usuario de Flickr mira d’oubliette e leva por título: circe 1911
Tom Ripley é codicioso, egoísta, un home que —do mesmo xeito ca os pequerrechos— só ve o mundo desde o seu punto de vista. É un heroe diferente. Un personaxe amoral que utiliza sen escrúpulos as persoas que o rodean para conseguir os seus obxectivos: gozar dunha vida chea de luxos, cómoda… unha vida de praceres.
Sobre a sicoloxía de Tom poderiamos escribir unha ducia de libros pois o retrato que Patricia Highsmith fai del é de gran complexidade. En cada conversa, en cada pensamento que lemos descubrimos un pouco máis deste farsante e decatámonos das súas inseguridades e complexos. Probabelmente Ripley ten un considerábel complexo de inferioridade que o transforma nunha persoa cunha gula sen límites. Reveladora é a frase final do libro cando o taxista lle pregunta en que hotel se quere hospedar, ao que Tom responde: Il meglio albergo. Il meglio, il meglio!
Desde o meu punto de vista, o máis destacado desta obra é a amoralidade do carácter creado pola Highsmith. Carácter que vemos emerxer noutro dos meus personaxes favoritos de ficción televisiva: Tony Soprano. Tanto o primeiro coma o segundo loitan por obter un maior poder sen importarlle as consecuencias que os seus actos poidan ter. Digamos que non teñen conciencia.
O mellor de todo isto non é só ese parecido de Tom con Tony senón outra circunstancia dese comportamento que atopamos máis apegado á nosa realidade de todos os días: a tan infame clase política cos seus escándalos de corrupción e loitas de poder onde vemos actitudes idénticas ás do personaxe de Patricia Highsmith, é dicir: a máis absoluta amoralidade.
De seguro que Tom no mundo de hoxe se movería como peixe na auga.
A foto da imaxe pertence ao usuario de Flickr mdoliveira e leva por título: the talented mr. ripley concept
Despois de ver o final de Lost (aborrecido por uns e alabado por outros) -e posto que é unha das miñas series de cabeceira- lembrei que en numerosos capítulos desta serie de ciencia- ficción se fai referencia a diversos libros nos que os guionistas se basearon para desenvolver a historia da misteriosa illa. Un deles, talvez o máis influínte, é a versión alongada e reelaborada de The Stand de Stephen King: editado en castelán co título: Apocalipsis. Se a isto engadimos o feito de que ata o de agora nunca lera nada do prolífico e famoso escritor norteamericano decidín que xa tiña unha boa razón para comezar a lectura desta novela de mil cincocentas páxinas, mais con certas reservas: pois -é unha percepción persoal- asocio a Stephen King cun tipo de literatura excesivamente mediática e de consumo rápido da que non gusto moito.
O caso é que hai uns días rematei a lectura e a conclusión é que levei unha sorpresa agradábel pois resultoume un bo entretemento para esta época soleada do ano.
Non sei no resto da súa obra pero, neste caso en particular, a narrativa de King pareceume sinxela (no bo sentido): estruturas sintácticas non complexas e vocabulario exento de palabras cultas, case que informal.
A historia desenvólvese nun contexto onde predominan as referencias á Biblia e á cultura popular norteamericana: grupos ou solistas musicais, autores e cine. Por exemplo, cinguíndome aos autores, vénme ágora á cabeza Lovecraft, Wells, Poe e Tolkien.
O fío argumental de The Stand é anecdótico: En 1990 un virus mortal -coñecido coma o Capitán Trotamundos- esténdese polos Estados Unidos e mata á práctica totalidade da poboación. Tan só quedan uns poucos superviventes que deben combater a un home chamado Randall Flagg (encarnación do propio Belcebú) que quere aniquilar ao resto de seres humanos que non concorden coas súas ideas: militarismo, exaltación do odio, cultura do medo, etc. É dicir, a típica loita entre o ben e o mal.
Pero, sobre todo, King céntrase nos personaxes: os seus matices sicolóxicos, por qué son dun xeito e non doutro, a redención dos mesmos; en poucas palabras: a propia comprensión do eu interior.
Polo tanto, e a pesar de que hai cousas deste libro que me disgustaron -entre elas un certo tufo patriótico- debo dicir que me sorprendeu e moi probabelmente volva ler algunha novela máis do escritor de Maine.
A historia de Unicrom desenvólvese nun universo paralelo, onde as xentes que o habitan -excepto unha das razas: os repugnantes- se moven por ideas e sentimentos nobres: a cooperación entre os pobos, o diálogo como medio para solucionar conflitos armados, a tolerancia e sobre todo: o amor. Un amor libre de egoísmos, de dobreces…
Ogallá nós, que habitamos este planeta Terra, tivésemos (e triunfasen) uns comportamentos minimamente parecidos aos que describe -cunha imaxinación desbordante- este fermoso libro de Rosa Enríquez.
Que os rastrollos do franquismo seguen vivos na nosa sociedade vese claramente estes días co galo do caso Garzón e a acusación presentada, entre outras organizacións, por Falange. Estes elementos son os que intenta visibilizar o protagonista do último libro de Xabier Quiroga titulado O cabo do Mundo.
Carlos Pereiro é un profesor afectado cun cancro terminal, que nos últimos estertores da vida decide investigar e recuperar a memoria do seu pasado e da súa familia. Unha memoria durmida que emerxe cando Pereiro descobre a verdade duns terríbeis sucesos acaecidos nos momentos iniciais do golpe militar de xullo do 1936.
A novela, na miña opinión, é unha das mellores escritas en galego que lin ultimamente. A variedade do léxico empregado é marabillosa. Léxico enxebre, que non soa artificioso pois non provén da creación de novas palabras senón dos profundos coñecementos que Xabier Quiroga semella ter da lingua galega.
Ademais, o fío dramático do libro engancha: hai intriga, hai unha historia de redención e de amor frustrado. Todos estes elementos están moi ben artellados e non desencaixan en ningún momento. É dicir, están correctamente cohesionados.
Por se isto fose pouco, ao longo da novela está presente un afán didáctico centrado ao redor da represión franquista durante a Ditadura: Xabier Quiroga proporciónanos datos bibliográficos e testemuñas que nos amosan como cada vez é máis difícil investigar nesa época escura da Nosa Historia e coñecer a última e verdadeira realidade do sucedido neses anos.
En definitiva, Un libro para ler unha e outra vez.
A imaxe que ilustra o post foi collida do usuario de Flickr: Gantz Project e titúlase Represión
Sigo coa lectura de Viaje al Oeste; Las aventuras del Rey Mono do que xa falei non hai moito. Agora que avancei considerabelmente podo dicir que os personaxes principais desta obra son magníficos. Os que -polo de agora- máis protagonismo acaparan son o Peregrino Sun, o monxe budista Tang e Ba-Chie.
O Peregrino Sun ou Rei Mono defínese pola súa arrogancia, astucia, valentía e sempiterna desconfianza no resto de seres que o rodean. Este mono -ademais de inmortal- posee uns poderes inimaxinables; só direi que -por exemplo- domina a arte de transformarse, nomeadamente en setenta e dúas morfoloxías diferentes. Soe ser quen salva aos seus compañeiros dos grandes peligros que van atopando durante a peregrinación que levan a cabo na busca dunhas escrituras budistas. A continuación temos o monxe Tang do que o Peregrino Sun é discípulo. O encargo de levar as escrituras budistas recae -principalmente- nas mans deste personaxe que se estabelece coma un contrapunto ao Rei Mono. Tang é covarde, confía en exceso na xente e na súa vontade e, en consecuencia, non se decata das dobreces e intencións dos seres que o rodean e que coñece ao longo do camiño. E por último, aparece Ba-Chie. De aspecto grotesco, repugnante. É descrito coma un ser folgazán, tremendamente egoísta, mentireiro pero no fondo ten un bo corazón.
Todos eles representan, por tanto, arquetipos humanos -ben coñecidos por todos-. Os sucesos que lles acontecen na obra e como os resolven, a pesares dos seus caracteres contraditorios, son -por unha parte- tremendamente amenos e -por outra- moi instrutivos.
Desde hai uns días estou lendo Viaje al oeste; Las aventuras del Rey Mono, un clásico chinés do renacemento editado en España por Siruela. Ata o de agora lin unhas trescentas páxinas, polo tanto, pouco podo opinar das súas calidades literarias pois a novela consta de 2000. No treito que lin o relato céntrase, principalmente, nas orixes do Rey Mono, de como fundou o seu imperio, se converteu en inmortal e aprendeu incríbeis poderes máxicos, desafiou a Terra e o Ceo e posteriormente a súa caída en desgraza por volverse un fachendoso e prepotente.
Mais o feito de que hoxe escriba esta breve anotación é que a pesar do pouco avanzado da miña lectura xa atopei nela algunhas pasaxes significativas que me chamaron moito a atención. Por exemplo (en castelá):
El ajedrez ayuda a desarrollar la disciplina y la prudencia. En este sentido, las piezas más fuertes deberán colocarse en el centro, las más débiles a los lados, y las menos poderosas en los extremos. Existe una regla de oro, muy conocida por todo buen jugador que dice: “Es preferible perder una pieza que una ventaja ya adquirida. Cuando se ataca por el lado izquierdo, es preciso mantener bien protegido el derecho. Sólo podra hablarse de retaguardia cuando se tenga una vanguardia realmente fuerte, para lo cual es necesario poseer, a su vez, una retaguardia segura. Los dos extremos están íntimamente unidos, pero se debe ser flexible en sus movimientos y, ante todo, se ha de tratar de evitar que ambos se estorben. [...] No es raro que en el ajedrez se empiece obteniendo una ventaja considerable, para terminar totalmente derrotado. Si el enemigo recupera sus fuerzas, sin ser atacado, es señal clara de que tiene intención de lanzarse a la ofensiva; si abandona, por otra parte, la defensa de una buena porción de su territorio, es muy posible que esté buscando la anexión de otro mayor. Si hace sus movimientos sin pensar, con ello demuestra que es una persona irreflexiva; no hay mejor manera, pues, de buscar la derrota que ceder a su propio modo de obrar. Con razón afirma el Libro de las Odas: “Aproxímate con la máxima precaución, como si estuvieras acercándote a un barranco profundo”.
“El tablero de ajedrez -dice el poema- es la tierra, y el cielo las piezas. En los colores blanco y negro está simbolizado todo el universo. Cuando el juego alcanza las cumbres de la sutileza, suelta la carcajada el Inmortal que nunca juega.
foto extraída de Flickr; usuario: HORIZON
De J.M.G. Le Clézio tan só lin un libro del até o de agora, unha tradución ao portugués de Désert (Dom Quixote editora, segunda edición, 2008), publicado por vez primeira en 1980 a cargo de Éditions Gallimard.
Deserto contén unha narrativa poética, evocadora; un relato que nos fala de culturas exterminadas e culturas exterminadoras, da perda de identidade das persoas mais tamén da resistencia doutras por conservar os trazos que as definiron e definen dende o seu nacemento, trazos sen os cales as súas vidas carecerían de sentido.
Unha excelente novela dun escritor explorador da humanidade e das civilizacións que a compoñen.
foto extraída de Flickr; usuario: EugeniusD80
Este é o relato dun amor extraordinario de dous adolescentes, Simón e Anabel… Así reza a contraportada deste libro. A historia deses dous personaxes é a que dá pé ao devir de acontecementos que suceden neste relato de Manuel Lourenzo González pero, sobre todo, o libro fálanos do destino xa escrito ao que debemos facer fronte e que non podemos cambiar ou evitar. Esta é a “tese” que o escritor nos quere transmitir, o verdadeiro tema deste relato onde o amor ten unha importancia vital.
O inicio d’ O Xardín das pedras flotantes está moi ben logrado e conseguiu engancharme rapidamente: a presentación de personaxes, o modo en que conectan uns con outros, as relacións que estabelecen entre eles…
A segunda parte resultoume menos apaixoante; e non porque o que se conta careza de interese senón que se incide demasiado no amor entre Simón e Anabel, remárcase en exceso.
Na terceira e derradeira parte (desenlace) o relato finaliza concorde á “tese” do destino escrito. Acaba cun final circular que, honestamente, deixoume bastante indiferente, talvez, por convencional.
A parte de cuestións relacionadas coas calidades literarias da obra que nos ocupa cómpre facer fincapé sobre un particular: o excesivo número de erros tipográficos que presenta aínda sendo esta unha primeira edición.
Resumindo, unha interesante novela de cincocentas páxinas e con algúns altibaixos na parte central que se le dunha vez.
